Afrika - oud gebouw

Geschiedenis Afrika Museum

Het museum is in 1954 opgericht en voortgekomen uit de wens van in Afrika werkzame paters om inzicht te geven in de belevingswereld van de mensen met wie zij daar werkten.

Opgericht door paters

Zonder de paters van de Congregatie van de Heilige Geest was er geen Afrika Museum geweest. Deze katholieke congregatie bestaat al sinds 1703, maar wordt in Nederland pas actief in 1904. Als missiecongregatie zijn en waren de leden voornamelijk gestationeerd in Afrikaanse landen. Waar in de 19de eeuw de nadruk lag op de bekering van de in hun ogen ongelovigen, krijgen de missionarissen in de 20e eeuw steeds meer belangstelling voor de Afrikaanse cultuur. Dit uit zich o.a. in het verzamelen van Afrikaanse religieuze objecten: het begin van onze collectie. 

Villa Meerwijk

Het Afrika Museum wordt in 1954 opgericht door pater Piet Bukkems (1900-1970), een gepensioneerde missionaris, in Villa Meerwijk in Berg & Dal. In eerste instantie bedoeld om geïnteresseerden te informeren over het belang van de missie in Afrika met mogelijk een donatie of toetreding tot de congregatie als gevolg. Maar ook om het Nederlandse publiek kennis te laten maken met de belevingswereld van de bewoners van het Afrikaanse continent.

Afrika Museum

Vanwege het groeiende aantal bezoekers wordt de villa al snel te klein en ontstaan er plannen voor een nieuw museum, achter de villa. In 1958 is het gerealiseerd, met pater Piet Verdijk (1915-1996) als directeur. Missie van het nieuwe museum is om bij een groot publiek belangstelling te wekken voor Afrika ten zuiden van de Sahara, zowel op wetenschappelijk als inhoudelijk gebied. Om dit brede publiek te trekken wordt er aangrenzend aan het museum een ‘Afrikaans dorp’ nagebouwd. Dit dorp breidt zich in de loop van de jaren steeds meer uit, met kopieën van woonerven uit Ghana, Benin, Mali, Kameroen en Lesotho.

De zijkant van het museumgebouw in 1967 met de flamingo vijver op de voorgrond en daken van het ‘Afrikaanse dorp’ op de achtergrond.(Eisenburger, 1988, 36).
De zijkant van het museumgebouw in 1967 met de flamingo vijver op de voorgrond en daken van het ‘Afrikaanse dorp’ op de achtergrond.(Eisenburger, 1988, 36).

Een veranderend perspectief

Het personeelsbestand van het museum bestaat nog lange tijd voor een deel uit paters, en heeft het museum een religieuze inslag. Maar de inhoud van de tentoonstellingen verandert door de jaren heen geleidelijk. In 1963 wordt er nog een tentoonstelling gemaakt met de titel ‘De vreemde mens en zijn religie’. In de jaren ’70 en ’80 begint het museum zich juist steeds meer op de overeenkomsten tussen de bezoekers en de bewoners van het Afrikaanse continent te richten. Expo’s krijgen universele thema’s zoals kinderen, rouwen en geboorte. 

Verzet, onafhankelijkheidsbewegingen en de dekolonisatie van Afrikaanse landen hervormen de ideeën van de paters. Het is tijd voor verandering. Met dezelfde religieuze collectie wordt nu geprobeerd een verhaal te vertellen vanuit een nieuw perspectief. In de jaren ‘90 begint het museum ook hedendaagse kunst van kunstenaars uit Afrika en de Afrikaanse diaspora te verzamelen. Door de collectie aan te vullen met contemporaine kunst van Afrikaanse makers wil het museum ook een Afrikaans perspectief tonen.

Een foto in een promotiefolder van het museum. In de begeleidende tekst staat: ‘In het Bantoe-dorp van het Afrika-museum, niet ver van Nijmegen, waant men zich dicht bij de evenaar.' Plakboek 1956-1960.
Een foto in een promotiefolder van het museum. In de begeleidende tekst staat: ‘In het Bantoe-dorp van het Afrika-museum, niet ver van Nijmegen, waant men zich dicht bij de evenaar.' Plakboek 1956-1960.
Het interieur van het Afrika Museum in mei 1972, gepresenteerd op de cover van het tijdschrift Gelderland Nu.
Het interieur van het Afrika Museum in mei 1972, gepresenteerd op de cover van het tijdschrift Gelderland Nu.

De fusie

Na de fusie in 2014 is het Afrika Museum, samen met Museum Volkenkunde en het Tropenmuseum, onderdeel geworden van het Nationaal Museum van Wereldculturen. Hiermee heeft het Afrika Museum haar religieuze invalshoek als missiemuseum voorgoed achter zich gelaten.

Luchtfoto Museumterrein
Luchtfoto Museumterrein